'Ik ben niets waard'

De valkuil van de minderwaardigheid

Het gevoel dat het meest verbonden is met de valkuil van de minderwaardigheid is schaamte. Je voelt schaamte als je tekortkomingen aan het licht komen. Je zou er alles voor over hebben om dit gevoel te vermijden. Je gaat daarom heel ver in het verbergen van je minderwaardigheidsgevoel.

Je hebt het gevoel dat je minderwaardigheid in je zit. Het is niet zichtbaar. Het is onlosmakelijk met jou verbonden – je voelt echt dat je de liefde van anderen niet waard bent.

Iedereen heeft op zijn eigen manier last van schaamte. Sommigen hebben gebrek aan zelfvertrouwen en maken een onzekere indruk (overgave). Anderen maken een normale indruk (vermijden). Weer anderen zien er zo perfect uit dat je helemaal niet op de gedachte zou komen dat ze de valkuil hebben (bestrijden).

Als vermijden je meest gebruikte strategie is, dan ben je misschien verslaafd of heb je last van dwangmatigheid. Drinken, drugsgebruik, te veel roken, te veel eten, het zijn allemaal manieren om jezelf te verdoven, om pijnlijke gevoelens van waardeloosheid te ontlopen.


Bronnen van de valkuil van de minderwaardigheid

De valkuil van de minderwaardigheid komt voort uit het gevoel als kind niet bemind of niet gerespecteerd te worden. Je werd afgewezen of bekritiseerd door een van je ouders of door allebei.

• Iemand in je familie was erg kritisch tegen je, vernederde of strafte je. Je werd steeds bekritiseerd of bestraft vanwege je uiterlijk, je gedrag, wat je zei.
• Je ouders gaven je het gevoel dat je hen erg teleurstelde.
• Een van je ouders of allebei hield niet van je of wees je af.
• Je werd seksueel misbruikt, of lichamelijk of geestelijk mishandeld door een familielid.
• Je kreeg de schuld van alles wat bij jullie thuis fout ging.
• Je ouders vertelden je herhaaldelijk dat je slecht was, dat je nergens voor deugde of waardeloos was.
• Broers of zussen werden voorgetrokken of de vergelijking met hen viel steeds negatief uit.
• Een van je ouders verliet het gezin. En jij dacht dat dat jouw schuld was.

Veel mensen die in hun jeugd bekritiseerd werden en die een gevoel van minderwaardigheid kregen, compenseren dat door op bepaalde gebieden uit te blinken. Zij stellen zich hoge doelen en streven onophoudelijk naar succes en status.


Waarschuwingssignalen in het begin van een relatie

Als je de valkuil van de minderwaardigheid hebt, let dan goed op als je je erg tot iemand voelt aangetrokken. Je voelt je waarschijnlijk het meest aangetrokken tot partners die veel kritiek hebben en je afwijzen.

• Je gaat relaties uit de weg.
• Je hebt achter elkaar korte, intense relaties of verschillende relaties tegelijk.
• Je voelt je aangetrokken tot partners die je voortdurend bekritiseren en je vernederen.
• Je voelt je aangetrokken tot partners die je mishandelen of emotioneel misbruik van je maken.
• Je voelt je het meest aangetrokken tot partners die weinig belangstelling voor je hebben, in de hoop dat je hun liefde kunt winnen.
• Je voelt je alleen aangetrokken tot de meest begerenswaardige en aantrekkelijke partners, zelfs als het erg duidelijk is dat je ze niet zal kunnen krijgen.
• Je voelt je het meest op je gemak bij partners die je niet echt willen leren kennen.
• Je vrijt alleen met mensen die ver beneden je staan en om wie je niet echt geeft.
• Je voelt je aangetrokken tot partners die niet echt voor je kunnen kiezen of die niet in staat zijn om regelmatig bij je te zijn. Ze zijn getrouwd, ze houden er nog een ander op na of ze wonen in een andere stad.
• Je komt in relaties terecht waarin je partner je vernedert, misbruikt of verwaarloost.

De valkuilen van de minderwaardigheid

Ook als je een wederzijdse liefdevolle relatie hebt, zijn er veel manieren waarop je de valkuil van de minderwaardigheid kunt versterken. Die kunnen zijn:

• Je krijgt heel veel kritiek op je partner op het moment dat je je geaccepteerd voelt en je romantische gevoelens verdwijnen. Dan verandert je gedrag en word je heel kritisch of vernederend.
• Je verbergt je innerlijk, zodat je nooit het gevoel hebt dat je partner je kent.
• Je bent jaloers en bezitterig ten opzichte van je partner.
• De vergelijking met anderen valt voortdurend slecht voor je uit. Je voelt je jaloers en incompetent.
• Je partner moet je steeds geruststellen dat hij of zij nog steeds om je geeft.
• Als je partner erbij is haal je jezelf steeds naar beneden.
• Je staat je partner toe je te vernederen en naar beneden te halen.
• Je kunt slecht omgaan met eerlijke kritiek. Dan schiet je in de verdediging of word je kwaad.
• Je hebt veel kritiek op je kinderen.
• Als je succes hebt dan voel je je een bedrieger. Je bent erg bang dat je je succes niet kan continueren.
• Je reageert wanhopig of erg depressief op tegenslagen in je carrière of afwijzingen in relaties.
• Je bent extreem bang om in het openbaar te spreken.

Zoals we al eerder zeiden, voel je je waarschijnlijk het meest aangetrokken tot partners die je minderwaardigheid raken. De keerzijde daarvan is dat je je meestal snel verveelt bij mensen die je goed behandelen.

Bron: YOUNG, J.E. & J.S. KLOSKO, Leven in je leven. Leer de valkuilen in je leven herkennen.

'Ik voel me zo mislukt'

De valkuil van de mislukking

Je hebt het gevoel dat je onderdoet voor mensen van je leeftijd. Meestal heb je veel last van je valkuil. En je gevoel van mislukken zit dicht aan de oppervlakte.
Het maakt niet uit wat je bereikt hebt of wat je presteert, je voelt je hoe dan ook een mislukkeling. Je kan wel veel bereiken, maar je hebt het gevoel dat je het niet verdient.

Je versterkt je valkuil hoofdzakelijk door vermijden. Je doet niet wat nodig is om je kennis te vergroten en om je loopbaan vooruit te brengen. Je gaat het uit de weg om vaardigheden aan te leren, nieuwe taken onder de knie te krijgen en om verantwoordelijkheden op je te nemen.

Het kan lijken dat je je werk goed aanpakt, maar dat je toch dingen vermijdt. Je stelt dingen uit, je wordt afgeleid, je doet je werk net niet goed genoeg, of je pakt de taken niet goed aan. Dat zijn allemaal vormen van zelfsabotage.
Je voelt je depressief over je mislukkingen en je hebt geen hoop op verandering.


Bronnen van mislukken

De valkuil van het mislukken kan samengaan met andere valkuilen, zoals die van extreem hoge eisen, emotionele verwaarlozing, afhankelijkheid, minderwaardigheid, misbruik, of veeleisendheid.

• Een van je ouders (vaak je vader) had veel kritiek op je schoolprestaties, je prestaties op het gebied van sport en dergelijke. Hij of zij noemde je vaak stom, achterlijk, debiel, een oen, een mislukkeling, enzovoort. Hij/zij heeft je misschien misbruikt. (Je valkuil kan ook samengaan met minderwaardigheid of wantrouwen en misbruik.)
• Een van je ouders (of allebei) was erg succesvol en je ging geloven dat je nooit zou kunnen voldoen aan zijn of haar normen. Je hebt het dus opgegeven. (Je valkuil kan gerelateerd zijn aan extreem hoge eisen)
• Je had het gevoel dat het een van je ouders (of beiden) niet kon schelen of je slaagde, of nog erger, dat deze zich erdoor bedreigd voelde. Het kan dat hij of zij met je concurreerde, of dat hij of zij bang was dat hij of zij de band met je zou kwijt raken als je te succesvol zou zijn. (Je valkuil kan verbonden zijn met emotionele verwaarlozing of afhankelijkheid)
• Je was minder goed dan andere kinderen op school en in sport en je voelde je inferieur. Je had misschien een leerprobleem, een slecht concentratie- of coördinatievermogen. Daarna ben je ermee opgehouden om verdere vernedering uit de weg te gaan. (Dit kan verbonden zijn met sociaal isolement)
• Je werd vergeleken met je broers en zussen. Die deden altijd alles beter. Je ging geloven dat je nooit hun niveau zou kunnen halen. Dus probeerde je het niet langer.
• Je kwam uit een ander land, je ouders waren immigranten of je familie was armer of minder goed opgeleid dan die van je klasgenoten. Je voelde je minder dan je vrienden en je had het gevoel dat je nooit even goed zou kunnen worden.
• Je ouders stelden onvoldoende grenzen. Je leerde geen zelfdiscipline en verantwoordelijkheid. Daarom maakte je je huiswerk vaak niet en maakte je je geen studievaardigheden eigen. Dit leidde uiteindelijk tot mislukking. (Je valkuil kan verbonden zijn met veeleisendheid).
• Een van je ouders was zelf een mislukkeling.

De valkuilen van het mislukken

De valkuil van het mislukken houdt zichzelf op zo'n manier in stand dat werken een ramp voor je wordt. De verwachting dat je zult mislukken wordt een self-fulfilling prophecy. De manieren waarop je zelf kan saboteren en jezelf ervan verzekeren een mislukkeling te blijven:

• Je neemt niet de stappen die nodig zijn om de juiste vaardigheden te verkrijgen waardoor je succesvol kunt worden (zoals opleidingen afmaken, laatste ontwikkelingen in je vakgebied bijhouden, in de leer gaan bij een expert). Je laat alles versloffen of houdt mensen voor de gek.
• Je kiest een loopbaan onder je niveau (je hebt bijvoorbeeld je studie aan de universiteit afgemaakt, je hebt een wiskundeknobbel en je bent nu taxichauffeur).
• Je doet niet wat er nodig is om promotie te maken in het door jou gekozen vakgebied. Je gaat te weinig vooruit (je hebt bijvoorbeeld promotiemogelijkheden laten schieten, of je hebt er niet naar gevraagd; je promoot jezelf niet; je maakt jezelf niet bekend bij de mensen die van belang zijn; je blijft in een veilige, maar doodlopende baan vastzitten).
• Je kunt het niet verdragen voor anderen te werken of te werken op een beginnersniveau. Dus eindig je aan de zijlijn van je vakgebied, omdat je er niet in slaagt op te klimmen. (Denk aan de overlap met veeleisendheid en extreme aanpassing).
• Je neemt wel banen aan, maar je wordt steeds weer ontslagen omdat je te laat komt, dingen voor je uitschuift of omdat je het slecht doet, geen goede houding hebt, enzovoort.
• Je kunt niet kiezen voor één loopbaan, je zwerft van de ene baan naar de andere, zodat je nooit ergens expertise in ontwikkelt. Je bent een generalist in een wereld waarin specialisten worden gevraagd. Daarom kom je op geen enkel gebied echt vooruit.
• Je hebt een loopbaan gekozen waarin het heel moeilijk is om succes te hebben, en je weet niet op welk moment je het moet opgeven (zoals muziek, acteren, beroepssport).
• Je bent zó bang om initiatief te ontplooien of om zelf beslissingen te nemen in je werk, dat je nooit een meer verantwoordelijke positie krijgt aangeboden.
• Je hebt het gevoel dat je in wezen stom bent of geen talent hebt, terwijl je wel degelijk anders hebt laten zien.
• Je onderschat je capaciteiten en prestaties en je overdrijft je zwakheden en je fouten. Uiteindelijk voel je je een mislukkeling, hoewel je even succesvol bent als je leeftijdgenoten.
• Je hebt succesvolle mensen gekozen als partner of als vrienden. Je teert op hun succes, terwijl je zelf weinig presteert.
• Je probeert je gebrek aan prestaties of competentie te compenseren door je te richten op andere kwaliteiten (zoals bijvoorbeeld je uiterlijk, je charmes, je jeugdigheid, je opofferingsgezindheid), maar onderhuids voel je je nog steeds een mislukkeling.
• Je geeft jezelf over aan fantasieën en dagdromen over hoe goed je zou presteren in een andere wereld of in een ander beroep.
• Je verwijt je meerderen of je ouders voortdurend dat ze je niet de kansen geven die je verdient, en vermijdt daarmee zelf de nodige stappen te nemen.

Elk van deze patronen komt neer op vermijden: je vermijdt om de stappen te nemen die nodig zijn om vooruit te komen. Uitblinken op andere terreinen is een van de manieren om de valkuil te compenseren. Deze compensaties zijn echter kwetsbaar. Ze storten gemakkelijk in elkaar en maken dan weer plaats voor het gevoel van mislukking.


Bron: YOUNG, J.E. & J.S. KLOSKO, Leven in je leven. Leer de valkuilen in je leven herkennen.

'Ik doe het altijd op jouw manier'

De valkuil van de extreme aanpassing

Je ervaart de wereld om je heen in termen van macht en controle. Andere mensen hebben het altijd voor het zeggen. Jij voelt je bepaald door de mensen om je heen. De kern van je valkuil is dat je ervan overtuigd bent dat je anderen een plezier moet doen. De enige uitzondering op deze regel ben je waarschijnlijk zelf. Jij bent de enige die je geen plezier hoeft te doen. De andere komt op de eerste plaats. Het leven verliest op die manier veel van zijn vreugde en vrijheid.

Extreme aanpassing vertroebelt je wensen en gevoelens, en je eigen ik. Je hebt het gevoel geen recht te hebben op de dingen waar anderen wel recht op hebben. Je hebt het gevoel dat je geen invloed hebt op de loop van de gebeurtenissen. Je voelt je een slachtoffer van de omstandigheden of van het lot.

Omdat je geen sterk ontwikkeld gevoel hebt over wie of wat je bent, bestaat het gevaar dat je jezelf kan verliezen in je opoffering of onderworpenheid.
Er bestaan drie typen extreme aanpassing:

1. Zelfopoffering (extreme aanpassing uit schaamte)
Mensen die zichzelf opofferen voelen zich verantwoordelijk voor het welzijn van anderen.
Het kan zijn dat je te veel verantwoordelijkheid had voor het lichamelijk welzijn van een ouder, broer of zuster of een ander belangrijk iemand. Misschien was een van je ouders chronisch ziek of depressief. Als je volwassen bent denk je dat het jouw taak is om voor anderen te zorgen. Door dat te doen verwaarloos je jezelf. Opofferingsgezindheid is een te grote deugd geworden.
Je werd als kind niet gedwongen om te doen wat anderen wilden. Maar er is geen evenwicht in geven en ontvangen. Je geeft meer dan je terugkrijgt.
Je valkuil wordt vooral gevoed door schuldgevoel. Je moet leren je schuldgevoel te verdragen wil je kunnen veranderen.

2. Onderworpenheid (extreme aanpassing uit angst)
Je hebt het gevoel dat je geen keuze hebt, of dat werkelijk zo is of niet. Als kind onderwierp je jezelf om te ontkomen aan straf of verlating, waarschijnlijk door een van je ouders. Die dreigde dan of niet meer van je te houden of je te negeren. Je werd tot onderworpenheid gedwongen.

3. Ik zal me nooit gewonnen geven: de rebel
Extreme aanpassers voelen zich over het algemeen goed thuis in hun passieve rol. Sommige mensen met deze valkuil gaan echter in de tegenaanval. In plaats van zich te onderwerpen nemen ze de tegenovergestelde rol en worden agressief en dominant. Door te rebelleren compenseren ze hun extreme aanpassing. Bij de rebel voel je de woede aan de oppervlakte. Je bent vaak geïrriteerd, en je hebt waarschijnlijk regelmatig woede-uitbarstingen.
Typerend voor rebellen is dat zij hun leven lang bezig zijn om met hun ouders te strijden. Ze schikken zich niet in hun volwassen rol en laten klaarblijkelijk deze conflicten nooit achter zich. Ze blijven rebellerende pubers, die precies het tegenovergestelde doen als wat hun ouders voorhadden op het gebied van carrière en relaties.

Extreme aanpassers zijn bijna altijd boos, zelfs als ze dat niet onderkennen omdat ze zich niet zo voelen. Maar omdat ze gewoonlijk hun kwaadheid inhouden en niet voor jezelf opkomen, ontkennen ze natuurlijke lichaamssignalen en corrigeren ze de situatie niet.
Als extreme aanpasser ben je je er dikwijls niet van bewust hoe je je boosheid aan anderen laat zien. Je blaast iets kleins op, op een manier die niet passend is.
Hoewel je misschien soms je boosheid direct uit, doe je dat vaker op een indirecte, verhulde manier, passief-agressief. Je pakt mensen misschien op een subtiele manier terug, door te laat te komen of door achter hun rug over hen te praten. Je doet iets opzettelijk niet en geniet er stilletjes van dat iemand daardoor problemen krijgt. Of je belooft iets te doen en verzint dan uitvluchten om het niet te doen. Dat doe je vaak onbewust. Dit zijn passief-agressieve gedragingen en ze hebben gemeenschappelijk dat het andere mensen irriteert.


Bronnen van de valkuil van de extreme aanpassing

• Je ouders probeerden je op ieder gebied onder de duim te houden.
• Je ouders bestraften, dreigden je of ze werden kwaad als je de dingen niet op hun manier deed.
• Je ouders trokken zich emotioneel terug of keerden zich van je af als je het niet met ze eens was.
• Je ouders stonden je als kind niet toe je eigen keuzen te maken.
• Omdat je moeder/vader er niet genoeg was of daar niet toe in staat was, heb jij voor het gezin moeten zorgen.
• Je ouders praatten met je over hun persoonlijke problemen, zodat je altijd in de rol zat van degene die luisterde.
• Je ouders waren net martelaren of heiligen, ze zorgden onbaatzuchtig voor anderen en ze ontkenden hun eigen behoeften.
• Je had niet het gevoel dat je rechten, behoeften of meningen als kind werden gerespecteerd.
• Je moest voorzichtig zijn met wat je wel en niet zei als kind, omdat je bang was dat je moeder of vader anders depressief of bezorgd zou worden.
• Je voelde je vaak boos op je ouders, omdat je niet die vrijheid kreeg de anderen kregen.
  
• Ais kind werd je overheerst door de mensen die dichtbij je stonden, door je ouders, broers en zussen of anderen.

De motieven van ouders die hun kinderen overheersen kunnen sterk verschillen. Aan de extreem negatieve kant is er een misbruikende ouder die zijn kind aan zich onderwerpt uit egoïsme. Kinderen moeten dan wel gehoorzamen om te overleven. Dergelijke ouders laten hun eigen behoeften prevaleren boven die van hun kinderen. Het ontbreekt hen aan invoelend vermogen. Ze berokkenen hun kinderen veel schade.
Meer naar het midden van het continuüm van extreme aanpassing werd het uitdrukken van je eigen individualiteit door je ouders bekritiseerd of bestraft.
Aan de extreem positieve kant staat de overbeschermende ouder, die wil voorkomen dat het kind verkeerde beslissingen neemt.


Waarschuwingssignalen bij potentiële partners

• Je partner is overheersend en verwacht dat alles op zijn of haar manier gebeurt.
• Je partner is erg zelfbewust en weet altijd precies wat hij of zij wil.
• Je partner wordt geïrriteerd of kwaad als je het niet met hem eens bent of als je niet ingaat op zijn wensen.
• Je partner respecteert jouw opvattingen, behoeften of rechten niet.
• Je partner zet een lelijk gezicht of trekt zich terug als jij je zin doorzet.
• Je partner is snel gekwetst of van zijn stuk gebracht, zodat je het gevoel krijgt dat je voor hem moet zorgen.
• Je moet uitkijken met wat je zegt of doet, omdat je partner veel drinkt of humeurig is.
• Je partner is niet erg competent of accuraat, zodat het erop neerkomt dat jij het meeste werk doet.
• Je partner is onbetrouwbaar of onverantwoordelijk, met als gevolg dat jij dat heel erg moet zijn.
• Je laat je partner de meeste beslissingen nemen omdat jij meestentijds niet goed weet wat je wilt.
• Je partner geeft je een schuldgevoel of beschuldigt je van egoïsme, als je vraagt om iets op jouw manier te doen.
• Je partner is snel verdrietig, bezorgd of somber, zodat jij maar steeds moet luisteren.
• Je partner is erg zwak en van jou afhankelijk.

Deze relaties roepen sterke gevoelens op omdat zij je de emoties van je kindertijd ontlokken. Steeds weer in iedere nieuwe relatie, voer je het drama op van je onderworpenheid als kind.
In alle relaties komt het thema van onderwerping terug.


Valkuilen voor extreme aanpassers

Zelfs als je een partner vindt die een gelijkwaardige relatie wil, kan je nog op allerlei manieren in je valkuil terecht komen. Zelfs als je een baan hebt die je de gelegenheid geeft om een belangrijke rol te spelen, kun je het zo draaien dat je in de extreme aanpassing terecht komt. Extreme aanpassers van het zelfopofferende type werken vaak in zorgende beroepen.

Dit zijn de valkuilen waarvoor je moet uitkijken in je werk en in je liefdesleven.

• Je geeft andere mensen alle ruimte.
• Jij wilt te graag goedkeuring van anderen.
• Je bent het niet graag openlijk met anderen oneens.
• Je voelt je beter als anderen de leiding hebben.
• Je doet bijna alles om confrontatie of kwaadheid te vermijden. Jij past je aan.
• Je weet meestal niet precies wat je wilt of wat jouw voorkeur is.
• Je bent niet duidelijk in je loopbaankeuzen.
• Jij draait altijd op voor de zorg voor anderen, er is niemand die eens naar jou luistert of die voor jou zorgt.
• Je rebelleert: je zegt automatisch 'nee' als anderen zeggen wat je moet doen.
• Je kan niet iets zeggen of doen dat anderen kwetst.
• Je blijft vaak in een situatie zitten waarin je je opgesloten voelt of waarin je tekort komt.
• Je wilt niet dat anderen je zien als een zelfzuchtig iemand. Dus schiet je door naar het andere uiterste.
• Je offert jezelf vaak op voor anderen.
• Je neemt vaak meer verantwoordelijkheid op je dan nodig is, zowel thuis als op je werk.
• Als anderen problemen hebben of moeilijk zitten dan span je je erg voor hen in, zelfs ten koste van jezelf.
• Je voelt je vaak kwaad op anderen als ze je zeggen wat je moet doen.
• Je voelt je vaak tekort gedaan: je geeft meer dan je krijgt.
• Je voelt je schuldig als je uitkomt voor je eigen behoeften.
• Je komt niet op voor je eigen rechten.
• Je verzet je op een indirecte manier tegen wat anderen je opleggen. Je stelt uit, je maakt fouten, je verzint smoezen.
• Je kunt niet goed met autoriteiten overweg.
• Je kunt op je werk niet om promotie of opslag vragen.
• Je voelt je onwaarachtig, je past je te veel aan.
• Mensen vinden dat je niet ambitieus of agressief genoeg bent.
• Je bagatelliseert je eigen successen.
• Je bent een zwakke onderhandelaar.

In welke relatie ook zit je woede aan de oppervlakte. Daar zijn op het werk vaak ondergeschikten het doelwit van.


Bron: YOUNG, J.E. & J.S. KLOSKO, Leven in je leven. Leer de valkuilen in je leven herkennen.

'Het is nooit goed genoeg'

De valkuil van de extreem hoge eisen

De naam van de valkuil verwijst naar de manier waarop een buitenstaander ernaar kijkt.
Mensen die de valkuil van de extreem hoge eisen hebben, zijn gewoonlijk in alles wat ze doen succesvol, maar dat zijn ze in de ogen van anderen. Anderen vinden dat je veel hebt bereikt, maar voor jou tellen je prestaties niet. Dat vind je normaal.

Voor jou bestaat het leven uit doen. Leven is altijd moeten werken of presteren. Je bent altijd je grenzen aan het verleggen. Tijd is voor jou vreselijk belangrijk: Je hebt zóveel te doen en je hebt zó weinig tijd. Je bent je altijd bewust van de tijd en staat altijd onder druk. Je voelt je ook vaak depressief over de grimmigheid van je leven en over de leegte die al je prestaties je geven. Je kunt nooit ontspannen en genieten. Altijd maar met alle geweld vooruit moeten. Je dwingt jezelf om in alles het beste te zijn.

Je realiseert je niet dat de manier waarop je die voldoening najaagt, het plezier in de weg staat. Alles wat je probeert voor elkaar te krijgen leidt tot meer van hetzelfde, namelijk dat je je erg onder druk voelt staan. Lichamelijke stresssymptomen zoals geïrriteerde darmen en hoofdpijn komen vaak voor.

Je fantaseert over het moment in de toekomst waarop je van alles verlost zult zijn. Maar die vreedzame toestand, die je met alle macht hoopt te vinden, komt nooit. En zelfs als dat het geval zou zijn dan vind je wel weer iets anders dat je zou kunnen nastreven. Zo houdt je valkuil zichzelf in stand. In wezen voel je je niet op je gemak als je niet bezig bent iets te bevechten.

Extreem hoge eisen uit zich in drie types:

1. Dwangmatigheid
2. Prestatiegerichtheid
3. Statusgerichtheid

1. Dwangmatigheid
Een dwangmatig persoon zorgt ervoor dat alles perfect in orde is. Je bent het type dat zelfs op de kleinste details let, en dat geen enkele fout wil maken, zelfs niet een kleintje. Je voelt je gefrustreerd en uit je doen als de dingen niet gaan zoals jij dat wilt.

2. Prestatiegerichtheid
Je bent een workaholic. Je werkt zestien uur per dag, zeven dagen per week. Je stelt een hoog prestatieniveau boven al je andere behoeften. Je moet de beste zijn. Je jaagt jezelf voortdurend op met perfectionistische normen. Je kunt op veel gebieden een soort workaholic zijn, bijvoorbeeld in het inrichten van je huis, het kopen van kleren of koopjes najagen, in hobby's en sport.
De valkuil van de extreem hoge eisen kan ook een gevoel van mislukking geven. Als je normen zo extreem zijn dat je er bij lange na niet aan kunt voldoen, ga je je incompetent voelen, een mislukkeling. Veel workaholics zijn chronisch geïrriteerd of boos.

3. Statusgerlchtheid

Dit is vaak een vorm van bestrijden, om je gevoelens van minderwaardigheid of sociaal isolement te compenseren. Als je erg statusgericht bent, voel je je nooit goed genoeg, wat je ook doet. Je bent in een oneindige strijd verwikkeld om steeds meer macht, geld of prestige te verwerven.


De bronnen van de valkuil van de extreem hoge eisen

Hoewel mensen met extreem hoge eisen meestal erg succesvol zijn als volwassene, herinneren ze zich hun jeugd heel anders. Ze herinneren zich juist dat ze zich mislukt voelden, buitengesloten of alleen.

• Je kreeg alleen liefde van je ouders op voorwaarde dat je goed presteerde.
• Een van je ouders (of allebei) was het schoolvoorbeeld van hoge normen die niet reëel waren.
• De valkuil van de extreem hoge eisen ontstond om je gevoelens van minderwaardigheid, sociaal isolement, verwaarlozing of mislukken te compenseren.
• Een van je ouders (of allebei) gaf je een gevoel van schaamte of reageerde heel streng als je niet voldeed aan de extreme eisen.

De valkuilen van extreem hoge eisen

Het grootste probleem met extreem hoge eisen is dat je het contact met jezelf kwijtraakt. Je bent zo gericht op ordelijkheid, prestaties of status dat niet meer let op je basale lichamelijke, emotionele en sociale behoeften.
>Extreem hoge eisen kosten je heel veel. Je mist veel kansen op geluk en voldoening in je leven.
Succes is wel een beloning, maar het punt is dat je niet de tijd neemt om te genieten van je succes.

• Je gezondheid lijdt onder de dagelijkse druk, zoals steeds overwerken en niet alleen als gevolg van onvermijdelijke gebeurtenissen.
• De balans tussen werk en plezier is ernstig verstoord. Je leven lijkt wel een aaneenschakeling van werk en stress zonder plezier.
• Je hele leven is gericht op succes, status en materieel gewin. Je bent het contact kwijt met wie je echt bent en je weet niet meer wat je echt gelukkig maakt.
• Er gaat te veel energie zitten in je pogingen om je leven op orde te houden. Je moet steeds lijsten afwerken, je leven organiseren, plannen, schoonmaken, repareren. Je houdt niet genoeg tijd over om creatief te zijn en te niksen.
• Je relaties met anderen lijden eronder dat je zoveel tijd nodig hebt om aan je eigen normen te voldoen – vooral in je werk en je gerichtheid op succes.
• Je geeft anderen in je omgeving een ongemakkelijk gevoel omdat ze niet in staat zijn aan jouw hoge eisen te voldoen.
• Je staat weinig stil bij wat je bereikt en neemt geen tijd om even te genieten. Je hebt zelden een voldaan gevoel. Je gaat liever direct door naar de volgende opdracht.
• Je voelt je overweldigd omdat je probeert te veel te doen. Er is nooit genoeg tijd om af te maken waaraan je bent begonnen.
• Je eisen zijn zo hoog dat je veel bezigheden ziet als verplichting of beproeving die je nu eenmaal moet doormaken, in plaats van dat je er gewoon van kunt genieten.
• Je stelt veel dingen uit. Omdat je hoge eisen tot gevolg hebben dat je denkt dat je bepaalde taken niet aan zult kunnen, ga je ze uit de weg.
• Je voelt je vaak geïrriteerd of gefrustreerd omdat de dingen en de mensen om je heen niet aan jouw hoge eisen voldoen.

Als je een relatie hebt, ben je extreem kritisch en veeleisend.
Je voelt je misschien aangetrokken tot partners die hun eigen extreme eisen hebben, of juist tot partners met het tegenovergestelde, die ontspannen zijn en het ervan nemen.
Je hebt waarschijnlijk weinig tijd om thuis te zijn bij je geliefde. Als alleenstaande verwaarloos je je vrienden en minnaar; als je getrouwd bent verwaarloos je je gezin.
Ondertussen glijdt het leven door je vingers en voel je je emotioneel leeg.

Omdat je extreem hoge eisen hebt, voel je je zelden tevreden. Je voelt je daarentegen geïrriteerd, gefrustreerd, teleurgesteld en gespannen.


Bron: YOUNG, J.E. & J.S. KLOSKO, Leven in je leven. Leer de valkuilen in je leven herkennen.

'Ik heb er recht op om alles te krijgen wat ik wil'

De valkuil van de veeleisendheid

Er zijn drie types van veeleisendheid, en ieder daarvan brengt weer speciale gevoelens met zich mee. De types overlappen elkaar – je kunt er meer dan één hebben:

1. Verwende veeleisendheid
2. Afhankelijke veeleisendheid
3. Impulsieve veeleisendheid.

1. Verwende veeleisendheid
Je ziet jezelf als speciaal. Je bent veeleisend en controlerend, en je wilt dat alles op jouw manier gaat. Als anderen tegenstribbelen, word je boos.
Je houdt haast geen rekening met de gevoelens van anderen, je leeft je niet in. Misschien maak je zelfs misbruik van anderen.
Formele sociale verwachtingen en gebruiken laten je koud. Je neemt wat je wilt, zonder dat je je er schuldig over voelt, omdat je het gevoel hebt er recht op te hebben. Je denkt dat je wel wegkomt met de negatieve gevolgen.


2. Afhankelijke veeleisendheid

Als je het afhankelijke type bent, dan voel je je gerechtigd om afhankelijk te zijn van anderen en je verwacht zonder meer dat anderen sterk zijn en voor je zullen zorgen. Als een kind ten opzichte van zijn ouders heb je het gevoel dat je er recht op hebt. Mensen zijn het je verschuldigd.
Je bent eerder passief dan agressief. Als iemand niet goed voor je zorgt, voel je je slachtoffer. Je laat je boosheid op andere manieren blijken – pruilen, passief-agressief gedrag, lichamelijke klachten, zeuren en af en toe een kinderlijke woedeaanval. Jij hebt hulp nodig en anderen moeten je die hulp geven.


3. Impulsiviteit

Je hebt je leven lang al het probleem dat je niet goed in staat bent om je gedrag en je gevoel te beheersen. Je doet waar je zin in hebt, zonder op de gevolgen te letten.
Je bent niet voldoende in staat om teleurstellingen te verdragen, waardoor je lange termijntaken niet kunt afmaken, vooral niet saaie routinetaken. Je bent niet georganiseerd en hebt weinig structuur. Je hebt geen discipline. Je kunt je gevoelens niet goed in bedwang houden, vooral boosheid. Je vindt dat je het recht hebt je woede te uiten en dat anderen dat maar te nemen hebben.


Anders dan bij andere valkuilen – die juist tot gevolg hebben dat je je behoeften onderdrukt – geeft de valkuil van de veeleisendheid juist volledig vrij baan aan je verlangens.
De meeste mensen met de valkuil van veeleisendheid hebben zelf weinig last van hun valkuil. Het leven wordt pas pijnlijk als je niet meer in staat bent onder de negatieve gevolgen van je veeleisendheid uit te komen. Tenslotte realiseer je je dat je een prijs betaalt voor je valkuil.


Bronnen van veeleisendheid
Voor veeleisendheid kunnen drie oorzaken of bronnen worden onderkend:

1. Onduidelijke grenzen.
2. Afhankelijk makende toegeeflijkheid.
3. Veeleisendheid als verweer tegen andere valkuilen.

1. Veeleisendheid door onduidelijke grenzen
Dit is de belangrijkste bron van veeleisendheid. Ouders staan model voor zelfcontrole en zelfdiscipline. Ouders zonder zelfcontrole krijgen kinderen zonder zelfcontrole. Deze ouders bieden hun kinderen te weinig grenzen en controle. Ze verwennen hun kinderen of geven ze te veel hun zin. Dat doen ze op verschillende manieren:

a) Verwende veeleisendheid
Kinderen krijgen alles wat ze willen. Dat geldt voor spullen maar ze mogen ook gewoon doen wat ze willen. Het kind controleert de ouders.

b) Impulsiviteit
Kinderen wordt niet geleerd teleurstellingen te verdragen. Ze hoeven geen enkele verantwoordelijkheid te dragen of taken te doen die hen worden opgedragen, bijvoorbeeld huishoudelijke klussen of schoolwerk. De ouders staan toe dat het kind zijn verantwoordelijkheid niet draagt. Ze zitten er niet achteraan of geven nooit straf.
Deze kinderen leren ook niet om hun impulsen in bedwang te houden. De ouders staan toe dat de kinderen al hun gevoelens uitleven, zoals kwaadheid, zonder dat ze er voldoende negatieve consequenties aan verbinden. Een van beide (of beide ouders) kan zelf problemen hebben met het in de hand houden van gevoelens en impulsen.


2. Afhankelijk makende toegeeflijkheid
De bron van afhankelijke veeleisendheid zijn ouders die zodanig toegeeflijk zijn ten opzichte van hun kinderen, dat ze hen afhankelijk van zich maken. De ouders nemen de dagelijkse dingen van hen over, zij nemen de beslissingen en ruimen de moeilijkheden uit de weg. De omgeving is zo veilig en beschermd en van het kind wordt zo weinig verwacht dat het ertoe wordt gebracht dit soort verzorging op te eisen.
Hoe afhankelijker je mocht zijn – hoe meer je beschermd bent en in alles je zin kreeg – des te meer zul je neigen naar afhankelijke veeleisendheid.


3. Veeleisendheid als verweer tegen andere valkuilen
Voor de meeste mensen is veeleisendheid een vorm van verweer tegen of compensatie voor andere valkuilen – meestal minderwaardigheid, emotionele verwaarlozing of sociaal isolement.
Als je veeleisend bent geworden als manier van omgaan met vroege emotionele verwaarlozing, dan werd je als kind waarschijnlijk bedrogen of ernstig verwaarloosd. Je veeleisendheid kan een goede en gezonde manier zijn geweest om met de problemen om te gaan toen je nog een kind was. Veeleisendheid heeft je misschien een uitweg geboden uit de eenzaamheid, het gebrek aan liefde, zorg en aandacht. Het kan ook een reactie zijn op andere valkuilen. Iemand die zich minderwaardig voelt of een buitenstaander kan dat compenseren door zich speciaal te voelen.


Waarschuwingssignalen bij partners
Dit zijn de signalen dat je partnerkeuze wordt ingegeven door deze valkuil. Je voelt je eerder aangetrokken tot partners die je veeleisendheid ondersteunen, dan er tegenin gaan.

1. Verwend en veeleisend
Je voelt je aangetrokken tot partners die

• hun eigen behoeften achterstellen bij de jouwe
• je toestaan om hen te overheersen
• bang zijn om hun eigen behoeften en gevoelens te uiten
• bereid zijn om misbruik en kritiek, te verdragen
• toestaan dat je van ze profiteert
• geen sterk ontwikkeld gevoel van eigenwaarde hebben en die via jou willen leven
• afhankelijk van je zijn, en die het accepteren dat ze overheerst worden, als prijs voor de afhankelijkheid.

2. Afhankelijk en veeleisend
Je voelt je aangetrokken tot sterke partners die competent zijn en die bereid zijn om voor je te zorgen.

3. Impulsiviteit
Je voelt je aangetrokken tot partners die georganiseerd, dwangmatig en gedisciplineerd zijn en die dus jouw neiging tot chaos en wanorde indammen.


Valkuilen van mensen die verwend en veeleisend zijn

• De behoeften van de mensen om je heen laten je koud. Je jaagt je eigen behoeften na ten koste van die van hen. Je kwetst ze.
• Je maakt misbruik van de mensen om je heen. Je vernedert ze of je bent gemeen tegen ze.
• Je kunt je niet goed inleven in de gevoelens van anderen. Zij hebben het gevoel dat je ze niet begrijpt of dat het je niets kan schelen.
• Je mag meer nemen dan geven aan de samenleving. Dit resulteert in onevenwichtigheid en is niet eerlijk ten opzichte van anderen.
• Omdat het je niet lukt om volgens de regels te handelen of geen rekening houdt met de collega's word je vaak op het matje geroepen, overgeplaatst of misschien ontslagen.
• Je maakt misbruik van partner, gezin, vrienden of kinderen of behandelt hen oneerlijk of egoïstisch. Daardoor krijgen ze een hekel aan je of verbreken het contact met je. Ze laten je misschien in de steek.
• Je kunt in criminele of illegale zaken terechtkomen, als je fraudeert of de wet overtreedt, zoals voorbeeld door belastingontduiking of bedrijfsfraude.
• Je hebt nooit de kans gekregen om het genoegen te smaken van een echte gelijkwaardige wederzijdse relatie – het plezier van onbaatzuchtig geven.

Als je veeleisendheid een vorm van verweer is, dan geef je jezelf nooit de kans om je andere valkuilen onder ogen te zien en op te lossen. Je echte behoeften worden nooit vervuld. Je kunt je emotioneel verwaarloosd, minderwaardig of sociaal ongewenst blijven voelen.

Valkuilen van mensen die afhankelijk en veeleisend zijn

• Je leert nooit om voor jezelf te zorgen, omdat je per se wilt dat anderen voor je zorgen.
• Je maakt ten onrechte inbreuk op de rechten van anderen. Je staat ten onrechte anderen niet toe hun tijd voor zichzelf te gebruiken. Je belemmert anderen te veel met jouw eisen.
• De mensen van wie jij je afhankelijk maakt, krijgen uiteindelijk genoeg van je afhankelijkheid en je eisen. Ze worden kwaad, ze laten je in de steek, ze ontslaan je of houden ermee op je te helpen.
• Als de mensen van wie je afhankelijk bent dood gaan of je verlaten ben je niet in staat voor jezelf te zorgen.

Valkuilen van mensen die impulsief zijn

• Je brengt taken niet tot een goed einde, zodat je in je loopbaan niet vooruit komt. Je presteert chronisch onder je kunnen, en je voelt je incompetent als gevolg van je mislukkingen.
• De mensen om je heen krijgen na verloop van tijd genoeg van je onverantwoordelijke gedrag en ze verbreken hun relatie met je.
• Je leven is een chaos. Je kunt jezelf niet ertoe brengen om voldoende richting en structuur aan te brengen. Daardoor blijf je vast zitten.
• Je bent op bijna alle levensgebieden te weinig gedisciplineerd om je doelen te bereiken.
• Je bent verslaafd aan drugs, alcohol of te veel eten.
• Je hebt niet genoeg geld om voor elkaar te krijgen wat je in je leven wilt bereiken.
• Je hebt problemen gekregen met de schoolleiding, met de politie of op je werk, omdat je impulsief bent.
• Je bent vervreemd van je vrienden, je echtgeno(o)te, je kinderen of je bazen door je boosheid en je explosiviteit.

Mensen met deze valkuil willen zelden veranderen. Ze lezen helemaal geen zelfhulpboeken. Ze willen helemaal niet in therapie. Ze geven anderen de schuld van hun problemen en ze doen alles om de status quo te handhaven.


Bron: YOUNG, J.E. & J.S. KLOSKO, Leven in je leven. Leer de valkuilen in je leven herkennen.

Reactie op 'Kijk me aan terwijl je spreekt'

ik ben het er absoluut mee eens, ik praat liever met vrouwen dan met mannen en als ik de keuze heb dan kies ik altijd voor de vrouw, ik kan hen beter verstaan/lezen
de lagere stem versta ik slechter dan de hogere en gaat makkelijker ten onder in het omgevingsgeruis maar het was me nog niet opgevallen - ik ben een man - dat dat (ten dele?) komt door het aankijken tijdens het spreken
mannen neigen er ook toe om hun zinnen kort te houden, onvolledige zinnen te maken en binnensmonds te mompelen; dit in tegenstelling tot de meeste vrouwen
een uitzondering zijn de hogere leidinggevenden of alle mannen die het gewend zijn om voor een klein of groot publiek te spreken

Kijk me aan terwijl je spreekt

Is het u ook al gebeurd dat praten met de partner, man of vrouw, op een woordenwisseling uitloopt, waarna jullie allebei met het onbestemde en onaangename gevoel blijven zitten niet begrepen te worden?

Je begrijpt me gewoon niet gaat over de spreek- of communicatiestijlen van mannen en vrouwen. Die spreken doorgaans op een verschillende manier, en dit leidt in het man-vrouwcontact regelmatig tot misverstanden. Deborah Tannen verklaart dit doordat beide seksen in een andere cultuur zijn opgegroeid. Jongens onder elkaar gedragen zich anders dan meisjes, en in hun spel en onderlinge omgang maken ze zich over andere dingen druk. Jongens zijn in de groep vooral gericht op het handhaven van een positie, vallen graag op en laten zich niet op de kop zitten. Hun onderlinge relaties hebben altijd een strijdaspect. Meisjes zoeken eerder naar overeenkomsten met elkaar, en naar contact. Ze hechten veel belang aan verbondenheid.

Dit heeft invloed op hoe en waarover mannen en vrouwen (met elkaar) spreken. Maar het beïnvloedt ook hoe ze zich gedragen tijdens een gesprek. En die gedragswijze blijft opvallend gelijk doorheen de ontwikkeling van jongens resp. meisjes.
Deborah Tannen: "Op elke leeftijd zitten meisjes en vrouwen dichter bij elkaar en kijken elkaar rechtstreeks aan. Op elke leeftijd zitten jongens en mannen schuin ten opzichte van elkaar - in een geval haast parallel aan elkaar - en kijken elkaar nooit recht in het gezicht. (...) De meisjes en vrouwen verankeren hun blik op elkaars gezicht en wenden af en toe hun blik af, terwijl de jongens en mannen hun blik op een ander punt in de kamer verankeren en af en toe een blik op elkaar werpen." (Je begrijpt me gewoon niet, p. 257)

Tannen heeft video-fragmenten uit sociaalpsychologisch onderzoek geanalyseerd. Maar wie de moeite neemt om mannen en vrouwen in gesprek te observeren, merkt het snel. Vrouwen houden oogcontact en kijken elkaar aan terwijl ze praten, mannen kijken langs de gesprekspartner heen of in de verte. Ook in het contact tussen een man en een vrouw valt dit op, tenzij de man amoureuze bedoelingen heeft. Een en ander valt te begrijpen vanuit de typische mannen-/vrouwencultuur.

Dit heeft wel heel belangrijke consequenties voor wie slechthorend is en afhankelijk van liplezen voor het (goed) verstaan van de gesprekspartner. Als je als slechthorende met een vrouw praat, onafhankelijk of je zelf man of vrouw bent, dan ervaar je meestal niet veel problemen, tenzij ze erg stil praat. Zij kijkt je nagenoeg altijd aan, en dus kan je makkelijk liplezen. Maar als je gesprekspartner een man is, heb je pech. Hij kijkt je bij voorkeur niet aan, en dus kan je zijn mondbeeld niet zien.

Plots ging me een licht op. De moeilijkheid om mannen te verstaan wordt doorgaans verklaard doordat hun stem lager is en minder zuiver. Dit zal zeker een rol spelen. Maar mannen zijn volgens mij ook moeilijker te volgen omdat ze je niet aankijken terwijl ze praten - tenzij ze voor een menigte oreren en je toevallig net voor hen staat of zit. Deze ervaring had ik in ieder geval al vaker als mannen mij te woord stonden in een winkel of dienstverlenend bedrijf. Mannen kijken weg van je of mompelen terwijl ze in een folder bladeren. Toen ik een nieuwe fiets wou kopen leek de fietsenhandelaar te praten voor een denkbeeldig publiek.

Deze 'ontdekking' heeft heel wat van mijn communicatieproblemen verhelderd. Wat ik - wellicht als vrouw - vanzelfsprekend verwachtte in een gesprek, bleek mijn man keer op keer niet op te brengen, alhoewel hij wist dat het zien van een mondbeeld voor mij belangrijk is. Voor mij was dat heel teleurstellend, want het leek alsof het hem onverschillig liet en hij niet de moeite wou doen. Maar hij begreep er waarschijnlijk niets van. Hij vond het vooral heel vervelend dat hij zo vaak moest herhalen, en had waarschijnlijk helemaal niet het gevoel iets verkeerd te doen.

Mannen moeten hun natuurlijke spreekstijl in het algemeen ingrijpender aanpassen aan de behoeften van een slechthorende (gespreks)partner dan vrouwen. De laatsten doen immers wat ze altijd al deden.

© Minervaria